Nếp nhà

Những ngày giáp Tết, phố xá nô nức hẳn một nhịp. Tôi chạy xe dạo quanh khu chợ mua ít bánh quà mang về quê. Những kẻ lữ thứ nơi phương xa, những ngày này lòng ai chẳng rộn ràng, đếm từng ngày được lên tàu xe về quê.

Ngắm nhìn một lượt các gian hàng bày biện những giỏ quà thắt dải nơ lung linh sắc màu trông xa xa như đàn bướm đang chao lượn. Tôi lại miên man nhớ về một thời xa xưa. Thuở cả nhà cùng quây quần chuẩn bị cho ngày Tết…

Tầm 25 tháng chạp, bầu trời đã hửng nắng sau những ngày đông giá u ám. Ông tôi chặt những tàu lá chuối xanh mang ra hong nắng trong khoảnh sân nhỏ để chuẩn bị gói bánh tét. Nhà tôi vẫn theo lệ gói bánh sớm để mang biếu bà con, chòm xóm thân thiết và bày biện lên bàn thờ tổ tiên hai bên nội ngoại. Bà tôi tỉ mẩn lựa chọn những khoanh thịt ngon nhất trong đợt mổ heo chia thịt hôm trước để cắt thành từng khúc, ướp gia vị tiêu sọ, hành tím nồng thơm. Xóm tôi hồi xưa vẫn có tục nhiều gia đình cùng chung lại mua một con heo, sau đó mổ heo chia thịt vào dịp gần Tết. Một năm dù làm ăn dư giả hay thất bát thì nhà nào cũng có cái Tết no ấm.

Không khí nhà tôi ngày chính thức gói bánh tét rất rộn rã. Tôi phụ ông bà mang tất thảy chiếu trong nhà trải dài trước sân nhà. Bà tôi lỉnh kỉnh bê những nồi đậu xanh, nếp cái đã ngâm từ đêm hôm trước đặt xuống tấm chiếu. Những tàu lá chuối, lá dong ông tôi lau sạch, dây lạt mềm đã chẻ nhỏ thành từng bó. Người lớn bắt đầu công cuộc gói bánh bằng nhiều cách rất thú vị. Ông tôi gói bánh khéo và đẹp lắm. Bàn tay ông thoăn thoắt rải đều lớp đậu nếp, đậu xanh và thịt heo, gói chắc tay khối bánh thành hình trụ tròn trịa mà không cần đến một cái khuôn nào. Các cậu và dì tôi thì biến tấu làm khuôn bánh tự chế từ những lon bia, lon nước ngọt rỗng.

Sau khi gói xong hết bánh, còn ít đậu thịt thì ông tôi sẽ gói thêm vài cái bánh ú cho bọn trẻ chúng tôi ăn khuya lúc thức canh nồi bánh. Đêm canh nồi bánh. Bọn trẻ con chúng tôi sẽ lót những cục gạch cũ ngồi quanh nồi bánh nghe ông và các cậu kể những câu chuyện ngày xưa cũ. Chốc chốc, chúng tôi lại đứng dậy rượt đuổi nhau quanh sân nhà cho đỡ buồn ngủ. Khi nghe dậy mùi thơm của bắp và khoai nướng vừa chín tới thì vội chạy lại chờ ông tôi bẻ chia cho từng củ khoai, khoanh bắp. Ngồi cuộn mình ăn bắp, khoai nướng trong cái không khí se se lạnh của đất trời vào những ngày cuối năm thì còn gì thú bằng!

Ông bà tôi mở ra ngày 29 tháng chạp bằng mùi gừng thơm phức của bánh thuẫn. Bà tôi đem chục trứng gà ta để dành trong thùng gạo ra đánh tan cùng bột mì. Ông tôi sẽ ngồi đổ từng khuôn bánh trên hai bếp củi đã bén già lửa. Bánh chín dậy mùi thơm của trứng gà đủ sức hấp dẫn lôi cuốn lũ trẻ con bỏ mọi cuộc chơi dở dang sà vào bên lò bánh, để được ông tôi cho những cái bánh hơi cháy khét. Thú thực, ăn bánh vào những ngày trước Tết luôn cảm thấy ngon miệng hơn hẳn. Trong khi ông tôi đổ bánh thuẫn thì bà tôi cũng lui cui sên mứt gừng, mứt dừa với đủ màu xanh, hồng, trắng trông rất vui mắt. Cái hay của Tết thuở xưa là người ta tự tay làm tất cả mọi thứ.

Từ ngôi nhà thân thương của ông bà, tôi mộc mạc lớn lên, tựa gốc cau, giàn bầu bí trong vườn quê. Cuộc sống ngày càng hiện đại và tiện dụng với những thức quà Tết luôn sẵn có. Nhưng trong tôi vẫn vẹn nguyên kí ức về những ngày tất bật cùng ông bà chuẩn bị cho ngày Tết. Mỗi khi về thăm nhà, việc đầu tiên ông tôi luôn nhắc nhở con cháu nhớ thắp nén nhang lên bàn thờ. Dù có bôn ba làm ăn nơi đâu cũng nhớ sắp xếp thời gian đi giẫy mả, dọn dẹp mồ mả ông bà tổ tiên mỗi dịp gần Tết.

Bà tôi luôn ôn tồn nói kho nồi thịt nhừ hơn vì trong nhà có người lớn tuổi. Bà còn nhắc con cháu phải đắp nắp giếng trong ba ngày Tết để thần Giếng nghỉ ngơi sau một năm dài cật lực. Người ngơi nghỉ thì vạn vật quanh nhà cũng thế.

Trái tim ông bà, quê nhà của con

Đó phải chăng là nếp nhà mà ông bà muốn gieo vào lòng con cháu để luôn nhớ về nguồn cội của mình. Và, trái tim ông bà cũng chính là quê nhà của chúng tôi!

Lê Y Pha